عبد الحي حبيبى
55
تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى )
مورخين ديگر عرب از قبيل ابن اثير و ابو الفداء و زينى دحلان و غيرهم همين مطالب مورخان ما تقدم را دربارهء مقاومتهاى رتبيلان با لشكر اسلامى تكرار كردهاند ، و چيزى تازه ندارند ، بنابرين از ذكر آنكه تحصيل حاصل است صرف نظر شد . مطهر بن طاهر مقدسى : اين مورخ عربى كه كتاب البداء و التاريخ را در 355 ه در شهر بست كنار هلمند نوشت ، و بقول بروكلمن در همين شهر بود « 1 » در شرح پناه بردن عبد الرحمن به رتبيل اين مطلب تازه را زياده مىكند كه حجاج مبلغ يك مليون و چهار صد هزار درهم را با عماره بن تميم پيش رتبيل فرستاد ، تا عبد الرحمن را به او دهد . رتبيل او را در غل و زنجير كشيد و تسليم نمود ، مگر عبد الرحمن خود را از بالاى قصر انداخت و در رخج بمرد و سر او را به حجاج فرستادند « 2 » ابن خلكان : ابو العباس شمس الدين احمد بن محمد مشهور به ابن خلكان مورخ معروف زبان عربى ( 608 - 681 ه ) كه از بقاياى خاندان برمكيان بلخ بود ، در شرح حال يعقوب ليث مينويسد : « در حدود سيستان قبيلهيى از ترك ( شايد ترك به فتحتين باشد قبيله معروف افغانى بين غزنه و قندهار ) سكونت دارند كه ايشان را الدرارى ( شايد اندرى قبيلهء افغانى ساكن حدود غزنى ) گويند و پادشاه آنها رتبيل است . يعقوب شاه ايشانرا بكشت و سه نفر شاهان ايشانرا بعد از رتبيل قتل كرد ، و هر شاه اين سرزمين را رتبيل گويند . چون ملوك اطراف مانند ملك مولتان و ملك رخج و ملك زابلستان و ملك سند و مكران و غيرهم اين را بديدند ، از يعقوب بترسيدند و خاضع شدند « 3 » مطالب مهمه تواريخ فارسى دربارهء رتابله : در تاريخ سيستان كه مولف آن شناخته نشده و قسمت مهم آن در حدود 445 ه
--> ( 1 ) - تاريخ ادب عرب 3 / 62 ( 2 ) - البدء و التاريخ طبع پاريس 1899 م جلد 6 ص 37 ( 3 ) - وفيات الاعيان 5 / 446 طبع قاهره 1949 م